Make your own free website on Tripod.com

Lời giới thiệu:

Chúng tôi trích đăng bài viết sau của bạn Lê Thọ B́nh - Bá Kiên (Theo PL TP.HCM, đăng tải trên Web http://www.vnn.vn/) nhằm giúp bạn đọc tham khảo t́nh h́nh sinh hoạt văn hóa-xă hội trong nước

Trân trọng

 

GS. Trần Quốc Vượng - "mơ làng" của Hà Nội

16:40 07/06/2004 (GMT+7)

 

Nhắc đến hội hoạ cận đại, dân chơi tranh thường nhớ đến bốn danh hoạ là “Nhất Trí, nh́ Vân, tam Lân, tứ Cẩn”. C̣n nhắc đến giới sử gia đương đại, người ta thường nói đến “tứ trụ” là “Lâm, Lê, Tấn, Vượng”. Trong “tứ trụ” này, Giáo sư Trần Quốc Vượng được coi là người “khởi nguồn” của lịch sử khảo cổ học Việt Nam. Từ cái “gốc” là khảo cổ, ông trở thành cây đại thụ nghiên cứu về văn hoá dân gian… Nhưng hỏi “ông đích thực là nhà ǵ?”, ông bảo “Tay “mơ làng” của Hà Nội”…

 
Một trong “Tứ trụ” 
 

GS. Trần Quốc Vượng.

- Thưa ông, nghe nói thủa nhỏ ông học toán rất giỏi, tại sao ông lại trở thành một sử gia?
 
- Đúng là thủa nhỏ tôi học rất giỏi Toán - Lư. Tự đọc sách Tây hết chương tŕnh toán học đại cương, sau đó xin thi vào trường dự bị Đại học, ngành Toán - Lư. Tuy nhiên ngồi chưa ấm chỗ, đùng một cái nhận được điện của cha, chuẩn bị đi học nước ngoài (Năm 1950, cán bộ cao cấp đều có tiêu chuẩn cho con đi học nước ngoài). Nhận điện tôi suy nghĩ rất nhiều, thời bấy giờ gọi là “đấu tranh tư tưởng”, rồi quyết định không đi. Mấy thằng bạn hỏi v́ sao ở đây khổ thế mà không đi, tôi bảo: “Tao học giỏi, công tác xă hội tốt, lúc nào cũng giữ chức thường vụ hiệu đoàn. Thế sao không cử chính tao đi, mà lại cử “con của bố tao đi”. Cử tao đi tao đi liền, nhưng cử con của bố tao đi th́ tao không đi. Tao không nhờ bố…”. Chuyện đến tai GS. Trần Văn Giàu, cụ gọi lên gật gù: “Chú khá đấy!. Nhưng như thế Đảng cử chú sang học Văn khoa, vừa học vừa tham gia thường vụ hiệu đoàn”. Vừa quư ông, vừa sợ ông, tôi đành cúi đầu không nói lại nửa câu, ra về tự bảo: “Th́ học Văn khoa, cần quái ǵ”.
 
- Và thế là ông trở thành một trong “tứ trụ” của làng sử đương đại Việt Nam?
 
- Đó là loại chuyện huyền thoại ấy mà.
 
- Nhưng  huyền thoại ấy do đâu mà có?
 
- Có lần trong một cuộc hội thảo quốc tế, do GS. Chu (Hàn Quốc) chủ tŕ, trước khi các đại biểu đọc tham luận, ông Chu đều có giới thiệu trích ngang, riêng tôi th́ ông ấy chỉ giới thiệu Giáo sư Trần Quốc Vượng, v́ ông Vượng là một trong “tứ trụ” nổi tiếng, cả thế giới biết rồi. Kết thúc hội thảo, tôi gặp ông Chu hỏi “v́ sao biết tứ trụ”?, ông ấy trả lời “Tôi đă sống ở Việt Nam bảy năm rồi ông Vượng ơi!”. Đấy, nó cứ lan truyền từ người này qua người khác như vậy. Thực t́nh tôi cũng không biết nó có từ bao giờ. Hỏi GS. Đinh Xuân Lâm, Hà Văn Tấn, Phan Huy Lê nhưng cả ba, cũng giống như tôi, đều không biết.
 
- Ông không biết v́ sao, nhưng chắc là ông biết “huyền thoại’ này có từ bao giờ?
 
- Có lẽ nó h́nh thành vào cuối thập kỷ 60, khi cả bốn chúng tôi đều nổi tiếng học giỏi. Ra trường vào giữa thập kỷ 50, ba chúng tôi “Lâm, Lê, Vượng” học cùng khoá, c̣n Tấn học sau. Tôi đỗ thủ khoa năm1956, Tấn đỗ thủ khoa năm 1957. Sau đó, theo lệnh của khoa, tôi và Tấn góp sức xây dựng ngành Khảo cổ học của khoa Sử… V́ năm 1954, khi Pháp rút khỏi Việt Nam th́ ngành Khảo cổ Việt Nam chỉ c̣n là con số 0, không để lại một nhà khảo cổ học nào. Tôi rất tự hào là đă lên lớp đầu tiên về Khảo cổ học Việt Nam niên khoá 1959 -1960, cùng với sự giúp đỡ tư liệu của giáo sư Hà Văn Tấn…
 
- Nhưng người ta nói, trong “tứ trụ” nay chỉ c̣n ḿnh ông là có ư kiến mới và sắc sảo?
 
- Có lần tay Đặng Việt Bích (con trai cố Tổng Bí thư Trường Chinh) viết: “Trong “tứ trụ” chỉ c̣n có GS. Vượng đưa ra được ư kiến mới và sắc sảo”. Tôi gặp “thằng” Bích (chúng tôi vẫn gọi nhau như thế) bảo, “mày ăn nói thế chết tao. Mày cứ cậy là con ông nhớn…”, Bích bảo, “tôi nói chứ anh có nói đâu mà sợ!?”. Tôi bảo “đúng là mày nói, nhưng mày không biết tác dụng khách quan là mày giết tao, mày viết thế sẽ đẻ ra bao nhiêu sự đố kỵ. Mày không biết được hậu hoạ của nó đâu. Bốn thằng, bây giờ mày “chặt” ba, chỉ c̣n một”. Tao th́ tao nói ngược lại kia...
 
- Xin hỏi thật, ông đánh giá thế nào về “Tứ trụ”: Lâm - Lê - Tấn - Vượng?
 
- Có lần GS. Phan Huy Lê viết thế này: “Cả bốn chúng tôi: Lâm - Lê - Tấn - Vượng, tính cách rất khác nhau, có những mặt tưởng chừng đối lập nhau. Nhưng cũng có môt sự thật mà không ai có thể phủ nhận là tôi và anh Vượng cũng như bốn chúng tôi rất hiểu nhau. Hiểu cả sở trường, sở đoản, cả cái hay cái dở của nhau. Hiểu hết cả quá tŕnh học tập cùng nhau, nghiên cứu giảng dạy, trong cuộc sống và bạn bè, đồng môn, đồng nghiệp. Và chính trên cơ sở hiểu biết sâu sắc đó, chúng tôi thân thiết với nhau trên đa dạng, bổ sung cho nhau, và chấp nhận sự khác biệt. Tôn trọng cá tính từng người”.
        
Nhà tiên tri
 
- Thưa ông, người ta đồn rằng năm 1982, ông đi Liên Xô thuyết tŕnh khoa học, về nước, gặp bạn bè ở quán cà phê Sinh, ông rỉ tai: “Chế độ Xô Viết không thể nào Viable (ư nói không thọ) được!”. Ông là nhà tiên tri?
 
- Nhiều người qua Liên Xô thời ấy về đều có linh cảm như vậy chứ không phải chỉ riêng tôi đâu. Một xă hội lành mạnh, dân chủ không thể được xây trên một nền tảng dối trá.
 
- Có bao giờ chính những lời tiên tri của ông làm hại ông không? 
 

Trần Quốc Vượng tự bạch: “Tôi sinh vào 9 giờ kém 10 phút, ngày 12/12/1934, tức là vào giờ con chó (Tuất), ngày Sáu tháng Một năm Giáp Tuất tại Hải Dương, là ḍng dơi con cháu nhà Trần. Theo khoa tử vi học phương Đông cổ truyền. Số phận của tôi là ngọn lửa đầu non và thân phận của tôi là dịch chuyển. Nay vào tuổi bảy mươi, diễn biến của đời tôi đúng là như vậy. Dù đă ở tuổi “xưa nay hiếm”, nhưng một năm tôi chỉ ở Hà Nội khoảng 100 ngày, những ngày c̣n lại là đi khắp chốn cùng quê, đào bới, phát hiện những “tầng” văn hoá…

- Đầu năm 1983, GS. Phạm Huy Thông cho đăng bài viết của tôi ở trang đầu Tập san khảo cổ học. Sau đó tôi bị “quy” mấy tội: chống Chủ nghĩa Mác, v́ tôi dám bảo “công hữu hoá là bóc lột”; chống công nghiệp hoá, v́ tôi bảo “nông nghiệp vẫn phải là mặt trận hàng đầu”; chống chính quyền vô sản, v́ tôi bảo “chuyên quyền đẻ ra tham nhũng”. Vụ án “văn tự” này kéo dài chừng ba năm, không có kết luận. Cuối năm 1986, khi Đại hội Đảng VI kết luận lại trong nghị quyết “Nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”, GS. Thông đă mỉa mai trong một cuộc hội thảo lớn: “Thế bây giờ anh Vượng đúng hay các anh đúng”…
 
- Có lần GS. Phan Huy Lê nói rằng ông đă từng “xem tướng” cho Cựu Tổng thống Liên Xô M.X. Goocbachov?
 
- Năm 1990, Goocbachov được trao giải thưởng Nobel hoà b́nh. Trước mặt mấy giáo sư của Mỹ, tôi tuyên bố: “Chuyện các ông cho Goocbachov giải Nobel đó là chuyện của các ông, nhưng tôi đoán chắc chắn sang năm “thằng cha” này mất chức”. Mấy ông kia vặn lại: “Ông dựa vào t́nh h́nh chính trị hay ǵ mà khẳng định vậy?”. Tôi bảo: “Chẳng có chính trị, chính em ǵ hết, nh́n là biết liền: “cha” này tuổi Mùi (sinh 1931), sang năm có hạn lớn”. Tôi chưa nh́n trực tiếp Goocbachov, nhưng qua tivi th́ thấy “cha” này có cái bớt đỏ ở trán, cứ nh́n cái bớt ấy th́ không quá một năm nữa là mất chức. Sau này Goocbachov mất chức thật. Mấy tay giáo sư Mỹ gặp tôi phát hoảng.
 
- Ông căn cứ vào h́nh dạng có thể đoán được tướng số?
 
- Tôi có hiểu biết về tử vi, tướng số…
       
- Người ta bảo, người Mỹ đă nhờ giáo sư chọn đất làm đại sứ quán ở Hà Nội?
 
- Đầu tiên là một tay ở hăng truyền thông của Đức, khi vào Việt Nam làm ăn, “tay” giám đốc đến gặp tôi hỏi xem ngày nào, giờ nào tốt để khai trương. Tôi cười bảo: “Ông là người Đức. Tôi tưởng người Đức th́ rất duy lư”. “Nó” bảo: “Tôi thực tế hay duy lư th́ ông không cần biết, mà tôi là giám đốc th́ hôm khai trương tôi phải nói: “Hôm nay ngày lành, tháng tốt, tôi đă nhờ GS. Trần Quốc Vượng xem rồi. Nói được như thế th́ dân ông rất tin. Mà như thế bán hàng sẽ rất chạy”.  C̣n chuyện của Đại sứ quán Mỹ là thế này: trước đây họ ở đường Hai Bà Trưng (Hà Nội), hôm gặp một “tay” cán bộ đại sứ quán Mỹ, tôi mới hỏi: nghe nói các ông sắp sửa đổi sứ quán, từ đường Láng đi nơi khác. Có phải các ông đang định mua lại nhà máy Trần Hưng Đạo không?. “Nó” bảo: đúng. Tôi bảo: đừng có đặt đại sứ quán ở đó. V́ đó là cái Đàn Nam giao thời Lê đấy. “Mày” mà làm sứ quán ở đấy th́ "mày “chết ngay”(cười)...
          
Bốn lần từ chối làm “quan”!
 
- Rất tài hoa, nhưng gần 50 năm nay, ông vẫn chỉ là một giáo sư “trơn”. Nghe nói đă có lần ông khước từ “làm quan”?
      
- Thực ra th́ có tới 4 lần tôi đă từ chối “làm quan”. V́ tôi biết, tính khí tôi như thế không thể làm quản lư, lănh đạo được.
       
Ông có thể kể cụ thể hơn không?
 
- Lần thứ nhất cụ Trần Huy Liệu mời tôi sang làm Viện trưởng Viện khảo cổ Việt Nam, tôi bảo: “Tôi biết tôi không thể nào làm trưởng được v́ tôi không phải là đảng viên, và tôi cũng không thích làm trưởng, không thích làm quản lư”. Một lần khác, ông Hà Huy Giáp cũng bảo: “Anh Vượng ơi, tôi muốn mời anh sang phụ trách Viện bảo tàng lịch sử quốc gia”. Tôi bảo: “Thầy Liệu th́ mời sang Viện khảo cổ, c̣n anh lại mời sang đó. Tôi đă nói là tôi không làm”. Sau đó đến lượt ông Nguyễn Khánh Toàn (Chủ nhiệm Uỷ ban KHXH thời bấy giờ) mời tôi lên hỏi: “Anh không muốn làm hả?”. Tôi nói thẳng: “Trước hết là tôi không muốn làm. Hai là chưa chắc ǵ bên tôi đă cho đi”. Ông Toàn liền hỏi: “Bí thư Đảng đoàn bên anh là ai?”, “Dạ thưa chưa có ạ, v́ Bộ trưởng Tạ Quang Bửu vừa là Bộ trưởng vừa kiêm Bí thư đảng đoàn”. Ông Toàn bảo: “Để tôi nói với Bửu một câu là xong”. Nhưng ông Bửu cũng “bướng” lắm, ông có một logic riêng “người tài th́ phải để làm công tác đào tạo, mà tôi th́ ông ấy xếp vào danh sách mười người rồi”.
 
- Thế c̣n lần thứ 3 và thứ 4?
 
- GS. Vũ Khiêu (khi đó là Vụ trưởng vụ Khoa học xă hội của Ban tuyên huấn TƯ), gặp tôi đi trên đường Hai Bà Trưng (Hà Nội), liền rủ tôi vào quán bia vỉa hè. Ông ấy bảo: “Vượng ơi, lần này không thoát được đâu Vượng ạ! Bên Bộ Văn hoá hoạt động bê bết quá, trên có ư định để tớ làm Bộ trưởng, Vượng làm Thứ trưởng. Mà tớ phân công trước là tớ phụ trách chung c̣n Vượng phụ trách các trường và viện nghiên cứu của Bộ…”. Tôi đến gặp PGS Bùi Đ́nh Thanh, ông ấy lại bảo: “Sang làm ǵ. V́ ḿnh từng làm phó măi cho ông Khiêu ở Viện Xă hội học rồi, “bố” ấy chỉ chơi, đi họp quốc tế thôi. C̣n ở nhà ḿnh chỉ è cổ ra mà làm (sau này Giáo sư Vũ Khiêu làm Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học xă hội)
 

Lần thứ tư là ông Đào Văn Tập, người kế nhiệm ông Nguyễn Khánh Toàn, nhờ bà Hà (phu nhân Đại tướng Vơ Nguyễn Giáp - NV), Bí thư chi bộ Viện Đông Nam Á, đến nói với tôi: “Anh Tập biết ḿnh thân với Vượng, anh muốn mời Vượng về phụ trách một Viện. Nếu Vượng đồng ư th́ anh ấy sẽ tiếp xúc với Vượng”. Tôi lại phải nói thẳng: “Chị cứ bảo với ông ấy là tôi không thích làm quan, đă ba lần tôi từ chối rồi”. Bà Hà bảo: “Ông ấy biết, nhưng vẫn muốn mời, nếu Vượng gật th́ ông ấy gặp Vượng”. Tôi bảo: “Không bao giờ gật”.
         
"Mơ làng" của Hà Nội!
 
- Tại sao nhiều người lại gọi ông là tay “mơ làng” của Hà Nội?
 
- Có lẽ là do tôi hay la làng chăng?
 
- Bắt đầu từ bao giờ, thưa ông?
 
- Năm 1987, trên báo Quân đội Nhân dân đăng bài “Bức thư ngỏ gửi Chủ tịch thành phố Hà Nội” của tôi, phản đối việc xây dựng một công tŕnh phá vỡ di tích chùa Một Cột. Bài đăng hôm trước, hôm sau tôi được Chủ tịch thành phố Nguyễn Thanh B́nh triệu lên giữa trưa. Tôi ngồi, c̣n ông B́nh đứng. Ông ấy nói:  “Anh Vượng ơi, tôi khuyên anh nên đổi cái giọng nói và viết ấy đi. Cái lối nói của anh th́ công nhân nói được, c̣n anh là đại trí thức mà anh lại nói như thế à? Nói thế th́ tôi nghe được chứ mọi người không nghe được đâu”. Nghe thế tôi đă cáu “mổ” lại ngay: “Đảng ta nói trí thức là của công nông. Thế mà anh lại nói “công nông nói được”, c̣n tôi là trí thức của công nông mà tôi lại không nói được. C̣n anh nghe được th́ mọi người cũng nghe được. Tôi th́ tôi “đồ chừng anh không nghe được, chứ không phải công nhân không nghe được”. Kể từ đó, người ta cho tôi là thằng “gàn”. Một lần, có ông to lắm, nói với tôi: “Anh Vượng ơi, tôi nghe người ta nói suốt ngày anh đi ngoài đường?” (cái ǵ họ cũng bảo “nghe có người nói”), tôi bảo: “Cái thằng chó nào nói thế, nói suốt ngày tôi đi ngoài đường tức là suốt ngày nó cũng đi ngoài đường, phải thế th́ nó mới biết tôi suốt ngày đi ngoài đường chứ”. Thà cứ nói như GS. Hà Văn Tấn “không biết ông Vượng ông ấy viết vào lúc nào?”, thế lại c̣n dễ nghe. Cái đồng hồ sinh học của mỗi người khác nhau, tôi hay viết về đêm, viết từ tối cho đến 4h sáng. Cứ ngồi nhâm nhi tí rượu là viết thôi. 
 

Năm ngoái, Giáo sư Trần Quốc Vượng làm đám cưới (lần hai) với người phụ nữ trẻ hơn ông mấy chục tuổi. Đám cưới được tổ chức khá linh đ́nh, tại khách sạn Melia (Hà Nội), với thực đơn 20 đôla/khách. Người ta bảo “đúng là cụ Vượng gàn”. Một tờ báo viết bài “tràn trang”, coi đó như một “sự kiện” lạ, hấp dẫn. C̣n ông, Trần Quốc Vượng cứ mặc họ bàn…

- Từ bức thư đó, cùng với những công tŕnh nghiên cứu về văn hoá, lịch sử của Hà Nội, có người đă gọi ông là “nhà Hà Nội học đích thực”?
         
- Có lần giáo sư Đinh Xuân Lâm nói với tôi: “Cái tay Phúc (nhà Hà Nội học Nguyễn Vĩnh Phúc - NV) chẳng có “chức tước” ǵ, nên tôi phong cậu ấy là “nhà Hà Nội học”, nhưng chính anh mới là nhà Hà Nội học đích thực”. Thực t́nh, tôi nghiên cứu về Hà Nội từ bốn, năm mươi năm nay rồi. Nên sau này, có người viết “Trần Quốc Vượng, nhà Hà Nội học đích thực” là thế.
 
- Thưa ông, có người cứ trách móc rằng: “Ông Vượng viết ǵ chẳng viết toàn bới móc chuyện của bạn bè, người thân ra để bêu riếu”...
 
- Có lần người ta gọi tôi tới một hội nghị để phát biểu, tôi nói thẳng: “Tôi mà đă viết cái ǵ, nói cái ǵ th́ nó chỉ có là sự thật trở lên, chứ không bao giờ là sự thật trở xuống nhé. V́ sự thật “trở xuống” là tôi không viết.
           
- Một nhà nghiên cứu nước ngoài từng viết “ông Vượng là người hiểu dân tộc ḿnh nhất, nhưng cũng là người cô đơn nhất?
          
- Đúng thế! Tôi có một ông bạn rất thân là Trung tướng Hoàng Điền (nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục hậu cần - NV) tặng tôi hai câu thơ: “Tương thức măn thiên hạ/ Tri âm năng kỳ nhân” (quen biết th́ đầy thiên hạ, tri âm được mấy người). Tôi cô đơn v́ rất ít người chia sẻ với ư kiến của ḿnh. Ông Lê, ông Tấn là con đại địa chủ, ông Lâm là con tiểu quan lại. C̣n tôi là con của một ông đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương.
           
Chuyện “ăn cắp bản quyền”
 
- Thưa ông, ông có nhớ là cho tới nay ông đă viết được bao nhiêu công tŕnh không? 
 
- Chừng trên 30 đầu sách. Sách của tôi gồm đủ các thể loại: từ giáo tŕnh sử, khảo cổ học, sách nghiên cứu văn hoá, con người, thú vui… đủ cả. Tuy nhiên, chẳng có ở đâu như đất nước ḿnh, sách ḿnh viết ra, “nó” tự tiện in, chẳng hỏi lấy một câu, một đồng nhuận bút cũng không có. Mà bọn “ăn cắp” th́ cũng đủ loại.
 
- Đă có trường hợp nào bị ông phát hiện chưa?
 
- Nhiều chứ! Một hôm tay Huỳnh, học tṛ của tôi, hiện là Giám đốc nhà xuất bản Chính trị Quốc gia gọi điện hỏi: “Thầy có nhà không, em đến biếu thầy cuốn sách”. Tôi cảm ơn, v́ “nó” vẫn nhớ đến ḿnh. Quá trưa, “nó” ra về, ḿnh mới mở ra xem. Th́ ra đó là cuốn “Thăng Long Hà Nội”, chủ biên là tiến sỹ Lưu Minh Trị (nguyên Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội). Đọc xong th́ hoá ra là cuốn sách của ḿnh. “Nó” chỉ thay cái đầu bài và thêm mấy trang cuối nói về Hà Nội tiến tới năm 2010”. Tôi mới gọi điện mắng cho “nó” một trận: “Tưởng chúng mày biếu tao cuốn sách, hoá ra cuốn này là của tao. Biếu ǵ mà biếu…”. “Nó” bảo: “Thế th́ thầy kiện đi”. Tôi bảo: “Có mà con kiến kiện củ khoai! Làm sao đối đầu được với những cha ấy”.
 

Lại nữa: một lần có chị bạn ở TP.HCM “phôn” ra bảo: “Anh ra bộ Ngàn xưa văn hiến mà chả tặng em cuốn nào, thế là em phải mua”. Ḿnh ngớ người bảo: “Chị mua giúp tôi một bộ nhé”, hoá ra là Nhà xuất bản Thanh Niên nó “ăn cắp” bản quyền của ḿnh… Toàn “thằng” nhà xuất bản lớn, thế mà cũng ăn cắp bản quyền. Rồi Nhà xuất bản Hà Nội, tự tiện in cuốn “Hà Nội ngàn xưa”, ḿnh tức gọi điện đến, “nó” bảo thầy cứ đến đây. Đến nó sắp sẵn sách, tiền… Không “sờ” đến th́ thôi, “sờ” đến nó biết là sai, thế là chuẩn bị sẵn tiền… Đấy là chỉ những vụ ḿnh biết, chứ c̣n nhiều vụ “nó” cứ in làm sao ḿnh biết được. Ḿnh ngần này tuổi đầu (tay đưa vuốt mái đầu bạc, cười!), chẳng lẽ cứ đi theo kiện à.
        
- Sao ông không làm như ông Sơn Nam ấy: “bán phéng” toàn bộ bản quyền cho một nhà xuất bản nào đó đi?  
          
- Nghe đồn ông Sơn Nam bán toàn bộ bản quyền tác phẩm cho Nhà xuất bản Phương Nam, tôi nói với ông bạn thân, GS. Cao Xuân Hạo: “Tôi đi bán bản quyền tất tật cho Phương Nam cho xong chuyện”. Lấy tiền lúc cho xong, như thế cũng có khoản để mua nhà. Nhưng sau lại bán được căn hộ cũ ở Kim Liên, vay thêm vào mấy trăm triệu mua được căn hộ mới này (ông vừa mua căn hộ cả tỷ bạc tại tầng 10, chung cư 18 tầng, đường Huỳnh Thúc Kháng, HN). Bà xă tôi cũng bảo như thế, chứ không th́ làm sao ḿnh theo kiện được.        

 

Lê Thọ B́nh - Bá Kiên (Theo PL TP.HCM)